Anarchizm trzeciego tysiąclecia

Hakim Bey to poeta i filozof dobrze znany w amerykańskim środowisku anarchistycznym, współpracujący m.in. z „Fifth Estate”. Znaczną popularność zdobyły sobie jego dzieła „Immediatism” i „Radio Sermonettes”, w których stara się zrekonstruować dla lat 90. znaczenie klasycznych sytuacjonistycznych idei takich jak spektakl, odzyskiwanie (recuparation), specjalizacja, fragmentacja itp. Bey pisując pod nazwiskiem Peter Lamborn Wilson publikuje także prace poświęcone „wywrotowym” formom duchowości (zwłaszcza sufizmowi, zob. „Sacred Drift Essays on the Margins of Islam”) i utopii pirackiej.

„Millennium” jest nie tylko najnowszą książką Hakima Beya, ale też na dziś dzień najważniejszą i najbardziej godną uwagi. Poświęcona jest sprawie rewolucji, religii i nowej teorii nacjonalizmu. „Millenium” mówi o „rewolucyjnej różnicy” [revolutionary difference] i „niehegemonicznej partykularności” [non-hegemonic particularity] w kontekście walki zapatystów przeciw globalnemu neoliberalizmowi i „końcowi historii”. To jest holistyczny „nacjonalizm” w rozumieniu lewicowego volkizmu [left-volkism] Gustava Landauera i „Potrzeby korzeni” Simone Weils, w stylu rdzennych Amerykanów lub gandyjskiego Satyagraha (ruchu na rzecz niepodległości Indii). Głównym kryterium jest konwergencja radykalnych decentralistów z prawicy i lewicy tworząca „trzecią pozycję” (Bey słusznie zauważa jednak, że ten termin jest przestarzały: od czasu gdy komunizm upadł i w świecie zapanowała niepodzielnie monokultura globalnego kapitalizmu nie ma sensu mówić o „trzeciej drodze”). Bey konsekwentnie odróżnia ten trzeciopozycjonizm („ani lewica ani prawica, ani kapitalizm ani komunizm”) od faszystowskich perwersji nienawiści rasowej, supremacji białych, autorytaryzmu i kultu przemocy; równocześnie jednak broni wolnościowego myślenia przed tyranią Politycznej Poprawności, abstrakcyjnego internacjonalizmu i lewactwa.

W świecie neoliberalnego internacjonalizmu wolnego rynku i globalnej centralizacji „Millennium” widzi nacjonalizm jako pozostający w kolizji z kapitalizmem. Współczesny anarchokapitalizm stał się „apoteozą cybernetycznego socjaldarwinizmu”, liberalnym totalitaryzmem, i nie potrzebuje już ani państwa ani religii panującej dla utrzymania podstaw swej potęgi. Bey zbliża się tu do postrzegania państwa-minimum jako zinstytucjonalizowanego „prawa i obyczaju”, które – paradoksalnie – mogą być użyte przez naród czy społeczeństwo przeciw najwyższej władzy międzynarodowej finansjery. Rzeczywiście – w miarę jak wielonarodowe korporacje podkopują suwerenność państw narodowych wciąż tracą one na znaczeniu jako ognisko opozycji. To tylko „tymczasowa strefa autonomiczna” [temporary autonomous zone], przy czym Bey zawsze kojarzy hasło autonomii z akcentowaniem zasady „federacji” (autonomia bez federacji jest reakcyjna).

Bey lansuje etniczną [folk] autonomię kulturową w stylu Wolnego Tybetu: ludową, antypaństwową, przenikniętą z tubylczymi wartościami duchowymi. W obronie duchowego odrodzenia jako ogniska rewolucji socjalnej „Millenium” atakuje „święte krowy” lewicy: materializm, racjonalizm i ateizm.

Najważniejszy wkład w teorię rewolucji Bey poczynił w rozdziale poświęconym religii i duchowości, który bez koncesji na rzecz teologicznego liberalizmu czy prawicowego bigoteryjnego fundamentalizmu zajmuje pośrednią pozycję „wywrotowej ortodoksji” [subversive orthodoxy]. W islamie takim nurtem jest sufizm zaadaptowany dla spraw politycznych i społecznych przez „Zieloną Książkę” Kaddafiego. W hinduizmie mamy gandyjskie teorie wyzwolenia narodowego bez przemocy i „rewolucyjnego pokoju”, w buddyzmie „zen”, w Chinach – bogatą duchowość wolnościową taoizmu. W judaizmie występuje anarchosyjonizm egzystencjalisty Martina Bubera. W chrześcijaństwie zaliczyć tu możemy XVII-wieczny ruch kwakierski, współczesną teologię wyzwolenia i chrześcijaństwo celtyckie. Bey zauważa, że jeśli władza Kościoła została przeniesiona na państwo, władza państwa na instytucje europejskie a władza Europy na międzynarodowy kapitał, to wkraczamy w apokaliptyczną dynamikę „ostatnich dni”, „imperium zła” Antychrysta i Babilonu, nowego porządku światowego (wszystkie drogi prowadzą do Rzymu!). Fałszywy ekumenizm, uniwersalizm i religijny puryzm muszą być na równi odrzucone („Prawda przeciw światu”), jak powiedziała królowa Bodocia.

„Millenium” kończy się rozważaniami poświęconymi reinterpretacji mutualizmu Proudhona, najbardziej spójnego i... paradoksalnego z wczesnych myślicieli anarchistycznych; Bey sugeruje że w zachodniej Europie powinno się przeciwstawiać Unii Europejskiej w imię zasad regionalizmu, „dewolucji” (przenoszenia władzy na niższe szczeble) i organicznej demokracji. Popiera też celtycki secesjonizm w Szkocji, Walii, Bretanii, Kornwalii czy wyspie Man i sugeruje, że niepodległy Ulster oparty na ponadwyznaniowej solidarności socjalistycznej może być rozwiązaniem dla tamtejszych problemów.

„Millenium” nie opisuje systemu czy ideologii, to prorocza acz doraźna ocena tego, co ktoś nazywa lewicą czy prawicą. Zarazem jednak można to potraktować jako milenijny manifest dla XXI wieku, wizję „oświeconej anarchii” (by zacytować Gandhiego), świętej wojny bez przemocy na rzecz pokoju.

   Wayne John Sturgeon

 (tłum. J.T.)

Wydawcy: Autonomedia (POB 568, Williamsburgh Station, Brooklyn, New York, 11211-0568 USA) & Garden of Delight Publications (3 Castle Street, Dublin 2, Irlandia).

„Millenium” jest dostępne w Internecie pod adresem http://www.geocities.com/Athens/5534/bey.html
Inne teksty Beya można znaleźć pod adresem: http://www.elnet.com/~lrobin/frames/bey
No ©

^do góry^